حج- درس دوم: مقدمات حضور

• 
• 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 حج

    

درس گفتارهایی از: مسعود بسیطی

    

درس دوم: مقدمات حضور

دعا و درخواست توفیق حج

اللهم ارزقنی حج بیتک الحرام فی عامی هذا و فی کل عام

چنانچه در مقدمه عرض شد، دعا برای توفیق انجام حج، از مهم¬ترین ادعیه ماه استجابت دعا، یعنی ماه مبارک رمضان است. بر اساس روایات اهل بیت در هر شب قدر بسته به عمق و اخلاص در دعا و درخواست افراد، توفیق زیارت بیت¬الله الحرام در آن سال برای ما تقدیر می¬گردد. پس بجاست که با نیتی خالص و رزقی حلال هر ساله در شب¬های قدر با توسل به امام زنده و حاضر، توفیق زیارت بیت¬الله، به همراه امام زمان¬مان را روزی خود گردانیم. در طول سال و در تشرف و زیارت اعتاب مقدسه و حرم¬های ائمه نیز درخواست حج از دعاهای توصیه شده است. (بنگرید: مفاتیح الجنان دعای توفیق حج)

  

تزکیه مال و نفس از ناپاکی‌ها و ادای دیون

قطعا وجود ذره‌ای مال حرام در عبادتی چون حج، عامل ردّ آن عمل و تنها باعث رنج و تعب فرد، بدون آثار وضعی حج، مانند مغفرت و... برای حج‌گزار است.

پس قبل از سفر حج باید نسبت به تطهیر و تزکیه اموال خود اقدام کنیم. افرادی را که به آن‌ها بدهکاریم... بدهی‌های فردی، جمعی، بدهی نسبت به حقوق مالی الهی، چون خمس و زکات و... باید قبل از تشرف به حج پرداخت گردد، تا خدای ناخواسته جزو کسانی نباشیم که از حج تنها سختی و خستگی آن حاصل سفرمان باشد.

لا یقبل الله الحج بمال الحرام[1]

قطعا خدا انجام حج با مال حرام را نمی‌پذیرد.

  

نیت حج

"و اَتمّو اَلحَجَّ وَالعُمرَه لِلّه"[2]

پس حج و عمره را تنها برای خدا انجام ده.

بر اساس مکتب تربیتی اهل بیت می‌دانیم که: اَلَاعمالُ بِالنیّات. و اصل عمل در مبانی تربیتی اهل بیت، داشتن نیت خوب و خالص است، نه انجام عمل فیزیکی. پس باید بسیار تلاش کنیم تا اخلاص در عمل در حج بیت‌الله را به دست آوریم که بدون نیت خالص، عمل توام با شرک است و مقبول نیست.

اول: نیت در اقدام اولیه مانند ثبت نام. یادمان باشد حداقل دیگر حج را مانند بسیار کارهای دیگر ابزار فخر فروشی، ریا و شهرت قرار ندهیم. بلکه تنها برای اجابت فرمان خدا و تجدید عهد با او، دنبال انجام مقدمات حج از قبیل، ثبت نام و... باشیم.

دوم: نیت با اخلاص در حرکت از وطن برای حج. یادمان باشد خدمت به همسفران در این سفر نورانی خدمت به میهمانان خدا- ضیوف الرحمن- است. پس خالصانه از ابتدای سفر خدمت‌گزار ضیوف‌الرحمان باشیم که اجرش با صاحب بیت‌الله است.

سوم: نیت توام با اخلاص برای آغاز اعمال حج

در مبانی تربیتی اهل بیت توصیه‌های مهم و کاربردی برای رسیدن به اخلاص در اعمال توصیه شده است. یکی از مهم‌ترین و کاربردی‌ترین این توصیه‌ها، سنت موکدی است مبنی بر این که: همه کارهای مستحبی را به نیابت از امام زمان‌مان انجام دهیم. این قصد و نیت هم برکت بسیاری دارد، هم توجه و محبت پدر حاضرمان، حضرت مهدی را به سویمان جلب می‌کند.

اما اعمال واجب مثل نماز و روزه و حج را چطور؟ می‌دانیم که در میان عبادات، فرائض و واجبات را نمی‌توانیم به نیابت از دیگران انجام دهیم. اما می‌توانیم ثواب انجام اعمال واجب‌مان، چون نماز و روزه حج که ثواب بسیار دارد را تقدیم مولای‌مان امام زمان کنیم. با این کار بیشترین محبت و توجه ایشان را به خود جلب کرده و دعای خیر ایشان را پیوسته در زندگی و پس از مرگ خود خواهیم داشت و در پیچ و خم‌های پر خطر زندگی، مرگ، قبر و برزخ و قیامت‌مان نیز توجه ویژه آن پدر دلسوز را همراه خویش خواهیم کرد.

   

مُحرِم شدن

گام اول در اعمال حج، پس از ورود به مسجد شَجَره یا جُحفه، مُحرِم شدن و بستن اِحرام است. یادمان نرود که اصل عمل در مکتب تربیتی اهل بیت، نیت است. نیت با توجه احرام، به قصد توبه و تجدید عهد با خدا در نصرت و یاری اهل بیت بسیار مهم است.

حجاج مدینه اول، معمولا در مسجد شَجَره مُحرِم می شوند.

مسجد شجره مکانی است که پیامبر اکرم پس از خروج از مدینه، برای انجام حج در آنجا مُحرم شدند. پس دقت کنیم در مکانی که روزی رحمت لِلعالمین، امیرالمومنین، امام حسن و امام حسین و تک تک ائمه هدی قدم گذاردند و تنفس کردند، از خوف خدا اشک ریختند، قدم می‌گذاریم. قدردان وشاکر این نعمت بودن و توجه کردن به آن خود از برترین عوامل ایجاد کننده معرفت است. در بخش تلبیه در این‌باره بیشتر گفتگو خواهیم کرد.

حجاج مدینه دوم، معمولا در مسجد جُحفِه، مُحرِم می شوند.

مسجد جُحفِه از نزدیک‌ترین مکان‌ها به محل غدیرخم است. امیرمومنان و بسیاری دیگر از اولیاء الهی در آن نقطه حاضر بوده و با خدای کریم مناجات کرده، تلبیه گفته و محرم شدند.

مستحب است قبل از پوشیدن احرام، غسل توبه کنیم و سپس دو رکعت نماز بخوانیم و با قاضی الحاجات از سنگینی بار گناهان‌مان و تقاضای عفو و رحمتش به حق اهل بیت هدی گفتگو کنیم. این امر قبل از تکبیرهای تلبیه بسیار مهم است. احکام احرام به تفصیل در کتاب‌های مناسک حج بیان شده است.

   

احرام برای عمره تمتّع یا عمره مفرده

ورود به مکه بدون حالت احرام جایز نیست.

امام رضا ^{علیه‌السلام} فرمودند: وقتی مردم احرام می‌بندند، خداوند متعال به آن‌ها چنین ندا می‌کند:

ای بندگان و ای کنیزان من! همان‌گونه که شما به‌خاطر من احرام بستید و محرم شدید و لذائذ دنیا را به‌خاطر من بر خود حرام کردید، من هم قطعاً آتش جهنم را بر شما حرام خواهم کرد.

و باز حضرت رضا ^{علیه‌السلام} فرمودند: مردم به احرام امر شده‌اند تا قبل از ورود به حرم امن الهی خاضع شوند. و به چیزی از امور دنیوی و زینت‌ها و لذّات آن مشغول نشوند و نسبت به آنچه قصد کرده‌اند، شکیبایی و اقبال داشته باشند. همچنین تعظیم خداوند و خانه‌اش را به جا آوردند و نفس‌شان را ذلیل و خوار نمایند و در این مهاجرت به پاداش الهی امید داشته و از عقاب وی خوفناک گردند، و با ذلت و زاری و خضوع به درگاه الهی روی آورند.  

محرمات احرام:

1- شکار

2- نزدیکی

3- عقد

4- استمنا

5- استعمال عطریات

6- سرمه کشیدن

7- نگاه به آینه

8- فسوق (دروغ. فحاشی و فخر فروشی)

9- جدال و سوگند به خدا

10- کشتن جانورانی که در بدن ساکن می‌شوند مانند پشه

11- زینت و حنا بستن

12- روغن مالیدن به بدن

13- زدودن مو از بدن

14- بیرون آوردن خون از بدن

15- ناخن گرفتن

16- کندن یا کشیدن دندان

17- کندن درخت یا گیاهی که در محدوده حرم باشد

18- حمل اسلحه

19- پوشیدن جامه دوخته شده در مردان

20- پوشیدن چیزی که تمام روی پا را بگیرد مثل کفش یا جوراب در مردان

21- پوشاندن سر با کلاه یا چتر و... در مردان

22- سایه قرار دادن بالای سر در مردان

23- پوشیدن زیور آلات برای زنان

24- پوشیدن صورت با روبند و... برای زنان

موارد فوق مواردی هستند که ما بیشتر عمر مفید خود را صرف تامین آنها می‌کنیم. در حج فرصتی پیش می‌آید تا لَختی از دنیای پوچ و سطحی خود فاصله بگیریم و خود را بیابیم، خودشناسی کنیم تا بیابیم همه عمر به راهی دیگر رفته و از رسالت خویش در این جهان دور گشته‌ایم!

  

تلبیه (لبیک به دعوت خدا)

بعد از پوشیدن لباس احرام، و نیت کردن جهت عمره تمتع یا عمره مفرده، باید با گفتن ذکر تلبیه مُحرِم شویم. مردان بهتر است با صدای بلند «لبیک» بگویند، اما بلند گفتن زنان استحبابی ندارد.

امام صادق ^{علیه السلام} در مورد ماخذ کلمات تلبیه در حج فرمودند:

پس از امر خدا به ابراهیم در مورد فرا خواندن تمام مخلوقات تا قیامت به حج، ابراهیم در کنار کعبه بر سنگِ مقام ایستاد و پس از ابلاغ دعوت خدا به همه نسل‌ها در مورد اجابت فرمان خدا به انجام حج و تجدید عهد با خدا، کلمات تلبیه را با تمام توان فریاد زد.

کلمات تلبیه، در حقیقت پاسخ به دعوت خدا توسط ابراهیم است، تا با توجه اقرار کنیم و پاسخ دهیم که: پس ازکندن لباس دنیا از خود و بستن احرام، مانند کفنی که بر میت می‌بندیم، همه تعلقات مادی را از خود دور می‌کنیم. دست خالی و پشیمان از نافرمانی حق و با کوله‌باری سنگین از گناهان، به سوی ربّ خود باز می‌گردیم و با توجه و یاد آوری عهد الهی‌مان با خدا، چنین می‌گوییم:

لَبَّیک، اَللّهم لَبّیک، لَبّیک لا شَریک لَکَ لبّیک، اِنّ الحَمدَ وَالنِعمَه لَک وَ المُلک، لا شَریک لَک لَبّیک.[3]

ائمه هدی مانند امیرمومنان، امام حسن، امام حسین و امام سجاد علیهم السلام، در موقع تلبیه گفتن رنگشان می‌پرید، بدنشان به لرزه می‌افتاد و مرتعش می‌شدند! وقتی دلیل این اتفاق از ایشان سوال می‌شد، می‌فرمودند: می‌دانید موقع گفتن تلبیه، با چه کسی مواجه می‌شویم؟! لرزشمان به این دلیل است که در مواجهه با خدا، ما بگوییم لبیک؛ اما از جانب خدا ندا بیاید: لا لبیک...! و ما پذیرفته نشویم!

ذکر تلبیه کامل‌تری از امیرمومنان روایت شده است، توصیه داریم حتما حجاج آن تلبیه را هم با توجه و اقرار به گناهان قرائت کنند.

آری، حاجی باید با این معرفت و توجه تلبیه بگوید.

مستحب است تلبیه را تا رسیدن به شهر مکه ادامه دهیم. یا حداقل هفتاد بار، با توجه زمزمه کنیم.

     

پاداش تکرار تلبیه

گفتن یک بار ذکر «لبیک» واجب است. اما تکرار ذکر «لبیک» به تعداد هفتاد بار مستحب است. رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} فرمودند: کسی که در حال احرام خالصانه هفتاد بار تلبیه بگوید، خداوند هزار هزار (یک میلیون) فرشته را شاهد می‌گیرد که وی از آتش و نفاق دور شده است.

امام باقر ^{علیه‌السلام} از رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} نقل می‌کند که آن حضرت فرمود: هنگامی که احرام بستی و لبیک گفتی، به‌ازای هر لبیک که می‌گویی ده کار نیک برای تو نوشته می‌شود و ده کار بد از پرونده اعمالت پاک می‌شود.

   

ورود به مکه، مسجد الحرام و کعبه

-    آداب ورود به مکه

1) غسل

هرگاه خواستی وارد مکه شوی، سعی کن با غسل باشی و ذکر خدا و اهل بیت در دل و زبانت جاری باشد.

2) آرامش، خضوع و عدم تکبر

هرگاه خواستی وارد مکه شوی، سکینه و وقار داشته باش و با خضوع و کوچکی وارد شو.

به فرموده امام صادق ^{علیه‌السلام}: هرکس با آرامش و تواضع و بدون آن‌که ذره‌ای کبر در قلبش باشد به مکه وارد شود، آمرزیده می‌شود.

  

-    وجه تسمیه مکه به نام‌های گوناگون (بَکّه، اُمّ القُری)

وجه تسمیه مکّه به بَکّه

امام صادق ^{علیه السلام} در وجه تسمیه مکه به بکه فرمودند:

مکه را بَکّه گویند لِشدّه البُکاء الناّس فیها...

مکه را بکه گویند به دلیل اشک و گریه زیاد مردم درآن.[4]

از دیگر نام‌های مکه اُم القُری، به معنی مادر سرزمین‌هاست. بر اساس روایات اهل بیت، خلقت زمین از زیر کعبه آغاز شده است. نخستین نقطه‌ای هم که از زیر آب خارج شد کعبه است. لقب اُمیّ بودن پیامبر هم به همین دلیل است. و نه به معنی بی‌سواد بودن پیامبر رحمت، چرا که پیامبر اهل مکه و اُم القری بود.

    

-    شرافت شهر مکه

بدیهی است که فضیلت‌های ذکر شده دراین بخش، تنها مربوط به مومنین و شیعیان اهل بیت علیهم السلام است.

O   مکه، محبوب‌ترین سرزمین

امام صادق ^{علیه‌السلام} فرمودند: محبوب‌ترین سرزمین نزد خداوند متعال مکه است. نزد خداوند، خاکی محبوب‌تر از خاک مکه، سنگی محبوب‌تر از سنگ‌های آن و درختی محبوب‌تر از درختان مکه، کوهی محبوب‌تر از کوه‌های مکه و آبی محبوب‌تر از آب‌های مکه نیست. (البته به استثنای زمین کربلا که در روایات به برتری آن حتی بر مکه تصریح شده است.)

رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} در شهر مکه فرمود: [ای مکّه!] چه شهر پاکی هستی! و چقدر نزد من دوست‌داشتنی هستی! اگر قوم من مرا از تو بیرون نمی‌کردند، جز در تو جای دیگری ساکن نمی‌شدم.[5]

O الطاف عجیب الهی درمورد حاجیان در مکه

1)   غذا خوردن در مکه

امام سجاد ^{علیه‌السلام} فرمودند: کسی که در مکه غذا می‌خورد مانند کسی است که در شهرهای دیگر روزه بگیرد.[6]

2)   خوابیدن در مکه

امام سجاد ^{علیه‌السلام} فرمودند: کسی که در مکه بخوابد همچون کسی است که در دیگر سرزمین‌ها به عبادت مشغول باشد.[7]

امام صادق از حضرت سجاد ^{علیهما السلام} نقل می‌کند که آن حضرت فرمود: کسی که در مکه بخوابد، مانند کسی است که در دیگر سرزمین‌ها [در راه خدا] در خون خود بغلتد.[8]

3)   راه رفتن در مکه

امام سجاد ^{علیه‌السلام} فرمودند: کسی که در مکه راه می‌رود، در حال عبادت خدای عزّوجل است.[9]

4)   مجاورت و زندگی در مکه

امام باقر ^{علیه‌السلام} فرمودند: کسی که یک سال در مکه مجاور شود، خداوند گناهان 9 سال گذشته او و خانواده‌اش و هرکس را که وی طلب آمرزش برای او کند و گناهان قوم عشیره و همسایگان او را می‌آمرزد و ایشان به مدت صد و چهل سال از هر پیشامد بدی در امان خواهد ماند.[10]

5)   تحمل گرما در مکه

رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} فرمودند: کسی که یک ساعت گرمای مکه را تحمل کند، آتش به فاصله صد سال از وی دور می‌شود و بهشت به فاصله صد سال به وی نزدیک می‌شود.[11]

6)   بیماری در مکه

رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} فرمودند: هرکس یک روز در مکه بیمار شود خداوند پاداش عمل صالحی که در مدت شصت سال انجام دهد را برای او می‌نویسد.[12]

7)   از دنیا رفتن در مکه

رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} فرمودند: هرکس در مکه بمیرد، گویا در آسمان دنیا وفات یافته است.[13]

امام صادق ^{علیه‌السلام} فرمودند: هرکس در یکی از دو حرم مکه و مدینه از دنیا برود، از بیم و ترس بزرگ قیامت در امان خواهد بود.[14]

رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} فرمود: هرکس در یکی از دو حرم (مکه و مدینه) از دنیا برود، پرونده اعمالش مورد رسیدگی قرار نمی‌گیرد و در زمره مهاجرین به سوی خداوند از دنیا می‌رود و روز قیامت با اصحاب بدر محشور می‌گردد.[15]

بدیهی است که مقام و جایگاه‌های فوق تنها مخصوص مومنین و شیعیان اهل بیت علیهم السلام است. کسانی که با معرفت و شناخت عهد الهی، به نیت تجدید عهد یاری و نصرت اهل بیت در مکه یا مدینه حاضر شدند.

8)   دفن در مکه

رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} فرمودند: روز قیامت از مکه هفتاد هزار نفر مبعوث شده بدون حساب به بهشت وارد می‌شوند و هر یک از آن‌ها درباره هفتاد هزار نفر دیگر شفاعت خواهند کرد و چهره‌های آن‌ها همچون ماه شب چهارده خواهد بود.

رسول خدا ^{صلی الله علیه و آله} در روایتی دیگر فرمودند: خداوند در روز قیامت امر می‌کند که اطراف دو قبرستان «حجّون» در مکه و «بقیع» در مدینه را بگیرند و به داخل بهشت ببرند. (قطعا این جایگاه مخصوص مومنین یه خدا و رسول و اهل بیت هداست)

O افزایش پاداش اعمال عبادی در مکه مکرمه

امام رضا ^{علیه‌السلام} در مکه به یکی از اصحاب فرمودند: تو در حرم خدا هستی که خانه عبادت است. پس نَفْست را برای عبادت حق آماده کن. زیرا پاداش نماز و روزه و صدقه و اعمال نیکو در این شهر مضاعف است و عذاب گناه و معصیت نیز شدیدتر است. هرکس در مکه تصمیم به انجام گناه بگیرد برای او گناه نوشته می‌شود؛ حال آن‌که این حکم درباره سرزمین‌های دیگر نیست. لذا خودت را در مکه آماده «ورع» کن، زبانت را حفظ کن و جز به آنچه به سود توست سخن مگو، تسبیح، تهلیل و صلوات بر رسول خدا فراوان فرست، امر به معروف و نهی از منکر کن و کار خیر انجام ده. بر تو باد به نماز شب در مکه و قنوت‌های طولانی و انجام طواف زیاد. پس اگر توانستی تا در مکه ختم قرآن نکرده‌ای از مکه خارج نشو.[16]

1)    نماز در مکه

امام صادق ^{علیه‌السلام} فرمودند: مکه حرم خدا، حرم رسولش و حرم امیرالمومنین است. نماز در این حرم معادل صدهزار نماز در مکان‌های دیگر است.[17]

2)    سجده کردن در مکه

امام باقر ^{علیه‌السلام} فرمودند: کسی که در مکه سجده کند مانند کسی است که در راه خدا در خونش غلتیده باشد.[18]

3)    تسبیح در مکه

امام صادق ^{علیه‌السلام} فرمودند: گفتن یک «سبحان الله» در مکه برابر با مالیات عراقین است که در راه خدا انفاق شود.[19]

4)   روزه در مکه

امام سجاد ^{علیه‌السلام} فرمودند: یک روز روزه‌داری در مکه معادل یک سال روزه در شهرهای دیگر است.[20]

5)    انفاق در مکه

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: حرم خدا حرم رسولش و حرم امیرالمومنین است. یکی درهم انفاق در این حرم معادل صدهزار درهم انفاق در شهرهای دیگر است.[21]

6)    ختم قرآن در مکه

امام باقر ^{علیه‌السلام} فرموند: هرکس در مکه از جمعه تا جمعه بعد ختم قرآن کند، یا کمتر یا بیشتر از این مدت ختم قرآن نماید و در روز جمعه به پایان رساند، خداوند اجر و حسناتی که از اولین روز جمعه دنیا تا آخرین جمعه دنیا انجام شود را برای وی می‌نویسد و اگر در روزهای دیگر نیز ختم کند، ثوابش به همین‌گونه خواهد بود.

امام باقر ^{علیه‌السلام} فرمودند: هرکس در مکه ختم قرآن کند، نمی‌میرد تا آن‌که رسول خدا و جایگاه خود در بهشت را ببیند.[22]

  

در درس بعد به معرفی ماهیت کعبه و سرگذشت بنیانگذار آن خواهیم پرداخت.

    

    

    

    

    

 

---

[1]بحارالانوار ، ج 99، ص120.

[2]سوره‌ی بقره، آیه‌ی 196.

[3]بحارالانوار ، ج 99، ص 182.

[4]بحارالانوار ، ج 99، ص 78.

[5]مستدرک‌الوسائل ، ج 9، ص 334.

[6]من لا یحضره الفقیه ، ج 2، ص 227.

[7]من لا یحضره الفقیه ، ج 2، ص 228.

[8]ال محاسن، ج 1، ص 68.

[9]من لا یحضره الفقیه ، ج 2، ص 227.

[10]همان، ج 2، ص 227.

[11]مستدرک الوسائل ، ج 9 ص 364.

[12]الدعوات ، ص 173.

[13]الدعوات ، ص 241.

[14]من لا یحضره الفقیه ، ج 1، ص 139.

[15]بحارالانوار ، ج 99، ص 387، به نقل از کامل الزیارات. حدیث مشابه: کافی، ج 4، ص 568.

[16]مستدرک‌الوسائل ، ج 9، ص 363.

[17]الکافی ، ج 4، ص 586.

[18]المحاسن ، ج 1، ص 68.

[19]همان.

[20]من لایحضره الفقیه ، ج 2، ص 277.

[21]الکافی ، ج 4، ص 586.

[22]الکافی ، ج 2، ص 586.

   

• < قبلی
• بعدی >